Wprowadzenie

Dziennik bojowy z wojny polsko-niemieckiej 1939 roku
prowadzony przez adiutanta 14pp kapitana Kozińskiego Józefa

Józef Koziński oficer Wojska Polskiego, oficer pożarnictwa, działacz społeczny, urodził się 12 II 1902 w Sieradzu. 21 V 1925 roku ukończył Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Łowiczu, otrzymując świadectwo dojrzałości. W roku 1920 brał udział jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej służąc w 201 pułku piechoty w tzw. Armii Ochotniczej generała J. Hallera, walczył w bitwie Warszawskiej i nad Niemnem. W październiku tegoż roku pod dowództwem generała L. Żeligowskiego w ramach 6 pułku piechoty brał udział w opanowaniu Wilna i wyzwoleniu Litwy Środkowej. W listopadzie jako żołnierz pociągu pancernego walczył o niepodległość Łotwy. Za udział w wojnie 1920 roku odznaczony został Krzyżem Walecznych w 1922 roku. 30 VI 1926 roku ukończył z wynikiem dobrym Szkołę Podchorążych w Warszawie. 15 VIII 1928 roku ukończył Oficerską Szkołę Piechoty (Ostrów Mazowiecki) i został mianowany podporucznikiem piechoty. W ramach przydziału służbowego został skierowany do 14 pułku piechoty we Włocławku. Podczas służby w pułku ukończył trzy specjalistyczne kursy: kurs łączności w Zegrzu na ferenie Centrum Wyszkolenia Łączności (1 X 1932-28 II 1933), kurs dowódców kompanii ( 4 II 1934 – 19 VI 1934) i kurs dowódców kompanii przeciwpancernych ( 16 XI 1936 – 5 XII 1936) w Rembertowie na terenie Centrum Wyszkolenia Piechoty. Dnia 15 VIII 1928r. rozpoczął służbę oficera zawodowego w 14 pułku piechoty na stanowisku dowódcy plutonu strzeleckiego. Od 1 XII 1929r. dowodził plutonem łączności, zaś 23 IV 1931 roku został mianowany komendantem Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego na miasto i powiat włocławski. 1 I 1933 r. objął stanowisko dowódcy 8 kompanii strzeleckiej, a od 1 VI 1935 roku dowodził 2 kompanią strzelecką. 1 X 1936 r. został dowódcą 2 kompanii karabinów maszynowych i plutonu ppanc. Z dniem 1 XI 1937 roku został dowódcą 3 kompanii karabinów maszynowych i plutonu ppanc. Kolejny awans i nowe obowiązki; z dniem 5 IV 1939 r. objął funkcję I adiutanta, czyli szefa sztabu pułku. W okresie swej służby awansował od stopnia podporucznika do stopnia kapitana – 19 III 1937 r. Po wojnie już jako rezerwista, 15 X 1969 r. awansował do stopnia majora, a 7 IV 1976r. do stopnia podpułkownika.

W czasie kampanii polskiej 1939r. 14pp wchodził w skład 4 dywizji piechoty, w ramach Grupy Operacyjnej „Wschód” pod dowództwem generała M. Bołtucia, która działała na prawym skrzydle Armii „Pomorze” dowodzonej przez generała W. Bortnowskiego na wschód od Wisły. W bitwie granicznej ( 1-3 IX ) pułk walczył nad rzeką Osą i pod Mełnem, następnie GO „Wschód” wycofała się na lewy brzeg Wisły w Toruniu i pomaszerowała w kierunku Kutna. W dniach od 9 do 22 IX 14pp brał udział w bitwie nad Bzurą. Ostatnią walkę żołnierze 14pp stoczyli w bitwie pod Łomiankami 22 IX, w której poległ generał M. Bołtuć i major P. Kunda dowódca I batalionu. Autor dziennika do niewoli dostał się 19 IX i więziony był w obozach jenieckich, m.in. II C. Woldenberg aż do wyzwolenia 3 V 1945r. Dziennik został napisany w czasie kampanii wrześniowej jako zbiór datowanych zapisków, rejestrujących bieżące wydarzenia. Został zredagowany w oflagu. Zredagowanie rozumiem jako uporządkowanie zapisu, wykonanie tabel, szkiców. W ramach zapisków znalazły się kopie rozkazów, szkice robocze oraz inne cenne informacje. Zapiski te zatytułowane „Dziennik bojowy z wojny polsko-niemieckiej 1939 rok prowadzony przez adiutanta 14pp kapitana Kozińskiego Józefa” to chronologicznie przedstawiony raport, opisujący udział pułku w kampanii polskiej w 1939 r.

Dziennik zaczyna się 24 sierpnia, kończy się 18 września 1939 roku. Obejmuje 59 stron rękopisu, 10 stron szkiców sytuacyjnych i zestawienia statystyczne na 9 stronach, razem 78 stron. Zestawienia te dotyczą: obsady pułku od 1 do 18 września z podaniem imienia i nazwiska, stopnia, funkcji oraz uwagi; strat pułku, zabitych, rannych, wziętych do niewoli, przypadków zaginięcia i dezercji, miejsc zdarzeń, w tym śmierci oficerów, wyróżniających się w walce itd. Dziennik pisany był językiem wojskowym z użyciem terminologii i skrótów używanych w raportach wojskowych. Autor jasno i precyzyjnie relacjonuje działania wojenne, przedstawia kolejne etapy walk, marszów i postojów pułku. Pisze o nastrojach panujących w wojsku i wśród ludności cywilnej, posługuje się językiem polskim typowym dla okresu międzywojennego. Szef sztabu pułku przedstawił całą wrześniową epopeję 14pp. Dziennik jako źródło historyczne jest fundamentalnym dokumentem dziejów pułku, historią jego chwały.

Podczas powrotu do kraju w XII 1945 r. w Szczecinie dziennik znajdujący się w plecaku został kapitanowi J. Kozińskiemu skradziony. Cudem odnaleziony, przekazany został przez milicję władzom wojskowym i zdeponowany w Archiwum Oddziału Historycznego Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Pułkownik Kirchmayer ówczesny szef Oddziału Historycznego Sztabu Generalnego W.P. w piśmie skierowanym do kpt Józefa Kozińskiego napisał: „W sprawie Waszego dziennika zwróciłem się do Komendanta Głównego Milicji Obywatelskiej, który nakazał wszczęcie poszukiwań. Zostały uwieńczone odnalezieniem i dziennik jest rzeczywiście w Archiwum Oddziału Historycznego Sztabu Generalnego W. P. Dziennik posiada wielka wartość. Zwróciłem się do Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego z zapytaniem, czy nie zdecydowałby się na wydanie go drukiem. Nie mam jeszcze odpowiedzi. W razie gdy będzie pozytywna poproszę Was o skontaktowanie się ze mną w sprawie: zgody na druk, koniecznych przypisów, ustalenia dalszych warunków. W razie gdy odpowiedź będzie negatywna, nie widzę powodu, dla którego nie moglibyście otrzymać oryginału dziennik po dokonaniu odpisu dla Archiwum”.

Kapitan Józef Koziński zmarł 26 czerwca 1979 roku i nie doczekał się ani publikacji ani też zwrotu swego dziennika bojowego 14 pp. Dziennik ten służył wielu pisarzom, naukowcom, dziennikarzom i studentom za podstawowy materiał źródłowych na temat kampanii wrześniowej oraz 14 pułku piechoty. Między innymi korzystali z niego generał Kirchmayer, generał Kuropieska, szef sztabu Armii Pomorze płk. dypl. Albin Leszyński, pisarz Apoloniusz Zawilski w „Bitwy polskiego września”, w zarysie dziejów „14 Pułku Piechoty” – Igor Kraiński i Jacek Pekról (W-wa 1992), Jacek Pekról w pracy magisterskiej o 14 pp, i wielu innych.

Po powrocie do kraju kpt. J. Koziński nie powrócił do służby w wojsku, a swoje życie zawodowe związał z pożarnictwem, m.in. ukończył w 1966 roku zaocznie Szkołę Oficerów Pożarnictwa w Warszawie. Należał do harcerstwa przez 63 lata. W 1918 roku brał udział w rozbrajaniu Niemców. W latach 1930-1939 pełnił funkcję komendanta hufca harcerzy we Włocławku oraz komendanta ośrodka harcerzy włocławskich (1946-1948). Funkcje te, przed i po wojnie, pełnił społecznie, poświęcając swój wolny czas i wszystkie urlopy wypoczynkowe. Był komendantem, inicjatorem i organizatorem harcerstwa wodnego we Włocławku. Miał stopień harcmistrza RP. Był jednym z najbardziej zaangażowanych działaczy Polskiego Czerwonego Krzyża, do którego należał od 1919r. Działał też w Lidze Obrony Kraju oraz Kole Oficerów Rezerwy, przyczyniając się do wzniesienia obelisku z tablicą ku czci poległych i pomordowanych w czasie II wojny światowej żołnierzy 14 pułku piechoty, który 18 I 1976 roku został odsłonięty na terenia kasyna oficerskiego przy ul. Żytniej. Odznaczony był: Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych 1920 roku, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Honorowym Krzyżem Harcerzy z Czasów Walk o Niepodległość, Złotą Odznaką Honorową PCK i wieloma innymi odznaczeniami państwowymi i wojskowymi.

mgr Dariusz Koziński